|
Nasıl Bulaşır?
Sıtmalı hastadan kan emen sivrisinekler sağlam
kişileri ısırarak sıtma parazitlerini sağlam
kişilere bulaştırırlar.
Belirtileri
nelerdir?
—Üşütme, Titreme, Yüksek ateş ve Terleme
—Halsizlik, Ciltte Solukluk
Nasıl teşhis edilir?
—Parmaktan alınan birkaç damla kanın mikroskopla
bakılması sonucu teşhis edilir.
Nasıl Tedavi Edilir?
—Hastalara ücretsiz olarak dağıtılan klorokin ve
primakin adlı ilaçların 14 gün süreyle beraber
kullanılması ile tam tedavi olur.
Nasıl Korunabiliriz?
—Sivrisinek çoğalmasına sebep olan bütün durgun
su birikintilerini ortadan kaldırarak, ya da
ilaçlatarak,
—Pencerelere tel taktırarak, Cibinlik
kullanarak,
—Çevremizde sıtma belirtisi olan insanların en
yakın sağlık kuruluşuna gitmesini sağlayarak,
—Tedavi için verilen ilaçları tam ve düzenli
olarak kullanılmasını sağlayarak.
Not: Düzenli aralıklarla gelen ateş nöbetleri,
kansızlık, hastalıkların iyileşmemesi
durumlarında ve Hac dönüşü 15 gün içinde
oluşabilecek ateşli durumlarda lütfen
Dispanserimize şahsen başvurunuz.
SITMANIN ÖNEMİ
TARİHÇE
Sıtma hastalığı
çok eski çağlardan beri bilinmektedir.
Afrika’dan kaynaklanarak insan göçleri ile diğer
kıtalara yayıldığına inanılmaktadır.
• Eski Asur, Çin, Hint dinlerinde ve hekimlikle
ilgili yazıtlarda ateş nöbetlerinden söz
edilmektedir.
• Hippocrates (İ.Ö. 460–370), yineleyen ateş ve
dalak büyüklüğü ile giden hastalık
tanımlamıştır.
• Celcus (İ.S.I yy.), pernisiyöz sıtmayı
tanımlamıştır.
• İ.S. 1600, Cizvit papazı Juan Lopezi, Peru
yerlilerinin kına-kına ağacı kabuklarını (KİNİN)
tedavide kullandıklarını bildirdi.
• 1880’de ilk kez Laveran, insan kanında sıtma
parazitini gördü
• 1900, Patrick Manson, sıtma bulaşında anofel
türü sivrisineklerin etkinliğini gösterdi
• 1924’den sonra yapay sıtma ilaçları
geliştirildi.
DÜNYA’DA ÖNEMİ
Sıtma, Dünyanın
en önemli tropikal paraziter hastalığı haline
gelmiştir ve tbc hariç diğer bulaşıcı
hastalıklardan daha fazla insanın ölümüne yol
açmaktadır.
Görülme sıklığı:
Geçen elli yılda sıtmanın etkilediği coğrafik
alan önemli ölçüde daralmıştır, fakat kontrol
daha güç olmakta ve beklenen yarar
sağlanamamaktadır. Yol inşaatları, büyük
tarımsal ve sulama projeleri... gibi nedenlerla
hastalık riski artmaktadır. Hastalığın
yayılmasının diğer nedenleri; global iklim
değişiklikleri, sağlık servislerinin
disintegrasyonu, askeri çatışmalar, göçmen
hareketleridir. Parazite karşı multi-drug
rezistansı keza durumu güçleştiren diğer bir
olgudur..Artan uluslararası seyahat, gelişmiş
ülkelerde importe vakaların sıkça görülmesine
yol açmaktadır. Sıtma daha önceleri kontrol
altına alındığı Ortaasya, Azerbaycan, Kore gibi
ülkelerde yeniden önemli sağlık sorunu olmuştur.
Şimdiki genel
durum:
• Dünya nüfusunun
%40’ını barındıran (2,4 milyar) 90 ülkede halk
sağlığı sorunudur.
• Yıllık görülme sıklığının 300–500 milyon
olduğu tahmin edilmektedir.
• Sıtma vakalarının %90’ından fazlası sahra altı
Afrika’dadır.
• Her yıl 1 milyondan fazla sıtmaya bağlı ölüm
olduğu tahmin edilmektedir. Ölümlerin çoğu
özellikle kırsal Afrika’daki çocuklardır.
• Hamileler, bağışık olmayan turistler,
göçmenler, endemik bölgeye gidenler diğer risk
gruplarıdır.
• Sıtma epidemisi, politik değişiklikler,
ekonomik güçlükler ile de ilişkilidir ve
çevresel sorunlar insanların ölümüne ve acı
çekmesine en çok katkıda bulunan sorunlardır...
• Sıtma dünyada 101 ülkede endemik durumdadır:
45’i Afrika, 21 Amerika, 4 Avrupa, 14 Doğu
Akdeniz, 8 Güneydoğu Asya, 9 Pasifik
bölgelerinde olmak üzere.
Coğrafik
dağılım:
P. falciparum
----- Tropik, subtropik bölgeler
P. malariae ------- Tropik, subtropik bölgeler
P. vivax ----------- Subtropik, tropik, ılıman
bölgeler
P. ovale ----------- Tropik Afrika, Batı Pasifik
Günümüzde
dünyanın önemli bir sağlık sorunu olan AIDS’in
henüz bilinmeyen yönleri çoktur ve bu nedenle de
çaresi bilinememektedir. Ancak tıp dünyası yakın
bir gelecekte AIDS’nin çaresini bulma şansına
sahiptir ve bulacaktır, sonunda insanlık asrın
vebasından kurtulacaktır. OYSA SITMANIN
BİLİNMEYEN TARAFI YOKTUR. Diğer bir anlatınla
sıtma konusunda bilinecek fazla bir şey
kalmamıştır. Bu açıdan bakıldığında, sıtmanın
gerek günümüzde, gerekse gelecekte en az AIDS
kadar önemli olduğunu söyleyebiliriz.
TÜRKİYE’DE
ÖNEMİ
• Anadolu’nun geçmişinde sıtma salt salgın
olmakla kalmamış, medeniyetleri çöktürecek
ağırlıkta seyretmiştir.
• Kurtuluş savaşı ve onu izleyen yıllarda Türk
ulusunun önemli zorluklarından biri de sıtma
olmuştur.
• Cumhuriyet in ilk yıllarında öncelikle ele
alınan sorunlardan biridir. Bakanlık bütçesinin
%35’i sıtma kontrolüne ayrılmış ve büyük
başarılar elde edilmiştir (yıllık vaka sayıları
2000’in altına düşmüştür).
• Sıtmanın kontrol altına alınmasını izleyen
yıllarda, hükümetler ve bakanlık bünyesinde önem
ve önceliğini kaybetmiş, buna ek olarak sağlık
personelinin sıtmaya ilgisinin kaybolması gibi
nedenlerle son yıllarda olgu sayısında önemli
artışlar olmuştur. Yıllık sıtma vaka sayıları
diğer bildirimi zorunlu hastalıkların
toplamından fazla hale gelmiştir.
• Özetle, sıtma Türkiye’nin geçmişte olduğu gibi
günümüzde de en önemli sağlık sorunlarından
biridir.
GELECEKTE
ÖNEMİ
Gerek dünyada gerekse Türkiye’de, önümüzdeki
yüzyılın en önemli sağlık sorunlarından biri
sıtma olacaktır. Çünkü
• Sıtma riski altında yaşayan nüfus artacaktır,
• Nüfus hareketleri artmaktadır,
• Sıtma ve sivrisinek kentleşmektedir,
• Sulu tarımın artması yapay jitleri oluşumunu
arttırmaktadır,
• Global iklim değişikliği nedeniyle sıtma
görülme riski yüksek bölgeler genişlemektedir.
• Böceklerle mücadele ilaçlarına rezistans
nedeniyle sivrisinek mücadelesi güçleşmiştir,
• Sıtma ilaçlarına direnç nedeniyle parazit
kontrol çalışmaları güçleşmiştir. |
